Dziedziczenie majątku zmarłego odbywa się albo na podstawie testamentu, albo, w sytuacji gdy taki testament nie został sporządzony, na podstawie ustawy – zgodnie z przewidzianą przez przepisy kolejnością dziedziczenia. Często się zdarza, że najbliższa rodzina zmarłego nie wiedziała o sporządzeniu przez niego testamentu albo co prawda wiedziała, ale jest zaskoczona jego treścią. W praktyce występują również sytuacje, w których spadkodawca sporządził kilka testamentów zmieniając swoją pierwotną wolę.
W związku z tym powstaje pytanie, czy istnieje możliwość podważenia testamentu, aby dziedziczenie nastąpiło na podstawie ustawy albo wcześniej sporządzonego testamentu, o którym wiedzieli członkowie rodziny? Na to i kolejne pytania dotyczące podważenie testamentu odpowiem w dzisiejszym wpisie.
1. Czy zawsze można próbować podważyć testament?
Na to pytanie odpowiedź jest twierdząca. Testament może być sporządzony w różnych formach. W praktyce najczęściej spotykana jest forma aktu notarialnego oraz forma pisemna. Niezależnie od formy istnieje możliwość podważenia testamentu sporządzonego w każdej formie. Możliwe jest zatem podważenie testamentu notarialnego.
2. Kiedy jest możliwe skuteczne podważenie testamentu?
Skuteczne podważenie testamentu może nastąpić wyłącznie przed sądem. W postępowaniu sądowym należy wykazać jedną z trzech przyczyn nieważności testamentu, tj., że został on sporządzony:
a) w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli;
b) pod wpływem błędu uzasadniającego przypuszczenie, że gdyby spadkodawca nie działał pod wpływem błędu, nie sporządziłby testamentu tej treści;
c) pod wpływem groźby.
W praktyce najczęściej sprawy o podważenie testamentu oparte są na przyczynie wymienionej w ppkt a. To właśnie ona obejmuje kwestie zdrowotne spadkodawcy. Stan zdrowia rzutuje bowiem na możliwość świadomego i swobodnego podjęcia decyzji i wyrażenia woli. Warto podkreślić, że omawiana przyczyna nie ogranicza się do stanu zdrowia psychicznego, a więc udowodnienia, że spadkodawca leczył się psychiatrycznie czy też występowały u niego stany otępienia np. starczego.
Wpływ na stan świadomości mogą mieć bowiem pozornie niezwiązane wprost choroby, np. nowotworowe czy krążenia. Dla oceny stanu świadomości istotne znaczenie mają również zastosowane metody leczenia, np. operacje, naświetlania, itp.
3. Jakie są skutki podważenia testamentu?
Skutkiem podważenia testamentu jest jego nieważność. Nie będzie on zatem brany pod uwagę. Oznacza to, że w sytuacji gdy:
a) podważony testament był jedynym sporządzonym przez spadkodawcę – dziedziczenie nastąpi według kolejności wynikającej z przepisów (dziedziczenie ustawowe),
b) podważony testament stanowił drugi lub kolejny testament – dziedziczenie nastąpi według treści poprzedniego testamentu, o ile i on nie był podważany.
4. Jak przebiega procedura podważenia testamentu?
Jak już wspomniałem podważenie testamentu jest możliwe wyłącznie przed sądem. Odbywa się ono w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłym.
5. Jakie dokumenty należy zgromadzić w sprawie o podważenie testamentu?
Skuteczne podważenie testamentu będzie wymagało zgromadzenia właściwych dowodów. W przypadku podważenia testamentu z uwagi na stan zdrowia spadkodawcy konieczne będzie zgromadzenie dokumentacji medycznej zmarłego. Jeżeli podważający testament nie dysponuje takimi dokumentami, istnieje możliwość zebrania ich przez sąd. W zdecydowanej większości przypadków sąd powoła również biegłego, z reguły z zakresu psychiatrii, ale niekiedy dodatkowo specjalisty z innej dziedziny, np. neurologii.